.jpg)
American Pie
Maastricht, Theater aan het Vrijthof
www.theateraanhetvrijthof.nl
Heerlen, Parkstad Limburg Theaters
www.parkstadlimburgtheaters.nl
Amsterdam, Concertgebouw Amsterdam
(Aangepast programma)
Barber - Symfonie nr 1
Het eerste werk vanavond is in zekere zin meteen een vreemde eend in de bijt. Als enige binnen een all American programma is het niet beïnvloed door de jazz. Maar verder voegt het zich naadloos. Het representeert evenals de andere drie werken wat je misschien wel de hoogtijdagen van de Amerikaanse moderne klassieke muziek kunt noemen. Al deze werken ontstonden binnen de relatief korte tijdspanne van twintig jaar: het oudste (An American in Paris) is van 1928, het ‘modernste’ (Coplands klarinetconcert) van 1948.
Barbers Eerste symfonie is een vroeg hoogtepunt in het oeuvre van de componist. Geschreven door een 25-jarige, mocht deze symfonie vrijwel direct na voltooiing al zijn première beleven. In Rome waar Barber toen met een beurs verbleef. Koud een jaar later speelde het Cleveland Orchestra het werk in Cleveland, New York én tijdens de Salzburger Festspiele. Bij laatstgenoemde gelegenheid zat Arturo Toscanini, één van de grootste dirigenten van die tijd, in de zaal. Hij gaf het jonge genie onmiddellijk een compositieopdracht, en wel voor het Adagio for strings dat voor altijd Barbers beroemdste werk zou blijven. Zo heeft die Eerste symfonie op meerdere manieren veel voor Barbers carrière betekend. U hoort een werk in één deel – echter, dat is slechts schijn want in werkelijkheid laat de componist de vier delen van de geijkte klassieke symfonie in elkaar overgaan.
Copland - Klarinetconcert
‘Ik stelde verder geen eisen aan wat Copland moest schrijven. Ik liet hem de vrije teugel, behalve dat ik twee jaar het exclusieve recht op uitvoering had. Ik betaalde hem $2000 en dat is echt een hoop geld.’ Aldus de beroemde (jazz)klarinettist Benny Goodman over de opdracht die hij in 1947 aan Aaron Copland gaf voor een klarinetconcert.
Goodman mag de componist dan niets hebben voorgeschreven, Copland componeerde dit concert de grote jazzmusicus wel op de huid. Er zit een flinke dosis jazz in, vooral in het snelle tweede (en laatste) deel, een virtuoze mix van Noord- en Latijns-Amerikaanse jazzthema’s – al dan niet authentieke. Bewust eindigt het, ‘na een stevige uitgewerkte coda in C grote terts,’ aldus Copland, ‘met een klarinetglissando – of, in jazzjargon, een ‘smear’.’ Hoe specifiek ook, het kostte Copland geen moeite zich het ‘zwarte’ jazzidioom eigen te maken. Hij had er grote affiniteit mee; als jood had hij een sterk ontwikkeld besef van wat algemeen als ‘anders’ werd ervaren: ‘Negers zijn evenals de joden ‘onteigende’ mensen die in een kosmopolitische stedelijke samenleving de ontworteling van de mens representeren.’
Benny Goodman was ingenomen met het concert. Tenminste, tot op zeker moment in de partituur… Goodman was een meesterlijke musicus maar zijn techniek had zekere technische beperkingen. In het autograaf ligt een losliggende pagina waarboven staat ‘1st version – later revised – of Coda of Clarinet Concerto (too difficult for Benny Goodman).’ Op dringend advies van de klarinettist herschreef Copland de coda zó dat de hondsmoeilijke klaterende arpeggio’s in de pianopartij terechtkwamen. Aldus ietsje vereenvoudigd ging het concert tijdens een radio uitzending van de NBC op 6 november 1950 in première.
Bernstein - On the Town
Bernsteins enorm succesvolle musical uit 1944 On the Town (indertijd 463 voorstellingen op Broadway…) gaat over drie zeelieden die een dagje aan de wal verblijven. Het is een soort liefdesverklaring aan New York. Voor in de concertzaal stelde Bernstein er een suite van Three dance episodes uit samen: ‘The Great Lover’ gaat over Gabey, een verliefde matroos vol romantische dromen; dan een ‘Pas de deux’ op de smeltende melodie Lonely Town, één van de glansnummers van de show; als laatste ‘Times Square: 1944’, een vrolijke dans op New Yorks meest beroemde plein.
Gershwin - An American in Paris
In een klein koffertje had hij vier Parijse taxiclaxons. In een wat groter de acht banden met het verzameld werk van Debussy. En, het belangrijkste, in zijn hoofd een wirwar van indrukken die hij de laatste maanden had opgedaan in één van ’s werelds meest bruisende en cultureel avontuurlijke…
Zo toegerust arriveerde George Gershwin op een junidag in 1928 weer in New York, zijn woonplaats. Wat nu te doen? Componeren. Hij hoefde niet eens meer echt te beginnen, in Parijs had hij al ettelijke pagina’s geschreven van een nieuw orkestwerk dat An American in Paris moest gaan heten. De muziek, caleidoscopisch, kwikzilverig, levendig en druk als de Parijse boulevards, had zich als het ware aan hem opgedrongen. Gershwin voltooide de partituur een kleine vijf maanden later.
Het titelblad verraadt enige trots: ‘An American in Paris – A Tone Poem for Orchestra – Composed and Orchestrated by George Gerhswin.’ ‘Ochestrated by…’: daarmee was de componist bijzonder ingenomen. Geruchten gingen dat hij niet kon orkestreren. Inderdaad had hij de instrumentatie van werken als de Rhapsody in blue aan een ander overgelaten maar dat was waarschijnlijk een kwestie van tijd en bovendien in de wereld waarin hij werkte niet ongebruikelijk: Gershwin, de grootste songwriter van Broadway, leverde de noten die anderen dan voor hem arrangeerden. Nu deed hij het dus zelf; misschien was het een eerste stap om zich aan de amusementsindustrie te ontworstelen en ‘serieus’ componist te worden. Ook dat ‘Tone Poem’ is wel opmerkelijk. Gershwin lijkt zich daarmee in de lijn te plaatsen van de grote symfonische gedichten van Liszt, Saint-Saëns en Richard Strauss. Muziek die een verhaal vertelt en niet alleen zijn eigen muzikale logica volgt. In een toelichting was Gershwin behoorlijk concreet: ‘Mijn doel is, de indrukken weer te geven van een Amerikaan die Parijs bezoekt; hij struint door de stad, luistert naar al die straatgeluiden en neemt de Franse sfeer in zich op.’
An American in Paris is bijzonder tot de verbeelding sprekende muziek (en dat zeker niet alleen vanwege die taxiclaxons...). Er is een ballet van gemaakt en het vormt de basis van de Oscar-winnende musicalfilm van Vincente Minelli. Ooit was er een commentator bij de BBC die het wat geringschattend had over ‘deze vijf episodes, min of meer bij elkaar gehouden door intuïtie’ maar dat moet kinnesinne zijn geweest en bovendien, wat zou er mis zijn met intuïtie wanneer die tot zulke succesvolle muziek leidt?
(Stephen Westra)
Michael Collins named clarinettist of the year
Hazard Chase is pleased to announce that Michael Collins has been named clarinettist of the year by Classic FM magazine. Collins fought off strong competition from other leading clarinettists, such as Martin Fröst and Sabine Meyer, to gain the title and has been dubbed a 'master soloist...one of the great all time chamber players' by the magazine.
'...he's the ultimate musician's musician who makes each performance an unforgettable event...' (Classic FM magazine, July 2009).
James Brown, Managing Director of Hazard Chase comments: "Mike is indeed one of the great chamber musicians - I can vouch for this personally, as we played the Mozart Clarinet Quintet together as students at the Royal College of Music and he was magnificent. Me rather less so!"
Kynan Johns weer terug bij orkest
Sinds zijn succesvolle debuut bij het Limburgs Symfonie Orkest in 2002, is de nu 34-jarige Australische dirigent Kynan Johns een graag teruggeziene gast! Zo dirigeerde hij hier onder anderen ‘zijn’ spetterende Zesde symfonie van Sjostakovitsj. Vandaag American Pie, Ofwel: orkestraal Amerika op z’n best. Barber natuurlijk, de man van het beroemde Adagio for strings. En Bernstein, de componist van West Side Story. Z’n On the town is nog swingender… Gershwins nieuwsgierige An American in Paris besluit het programma, dat je eigenlijk prima Four Americans in Maastricht zou kunnen noemen!